Bepul yuridik maslahat: qayerga murojaat qilish va yordamni qanday olish mumkin
O‘zbekistonda bepul yuridik maslahatni har kim olishi mumkin. Bizga onlayn yozing, yuridik klinikaga yoki “Madad” byurosiga boring, ishonch telefoniga qo‘ng‘iroq qiling. Qonunda ko‘rsatilgan shaxslarga esa davlat sud uchun bepul advokat beradi.
Savolingiz bilan qayerga borishni tushuntiramiz.
Bepul yuridik maslahatni qayerdan olish mumkin?
Avvalo eng muhimi: maslahat va suddagi advokat — boshqa-boshqa narsalar.
Maslahatda sizga qonunni tushuntirishadi, nima qilish kerakligini aytishadi va ariza yozishga yordam berishadi. Bu hammaga ochiq. Sud uchun advokatga esa davlat hammaga ham haq to‘lamaydi, bu haqda quyida.
- Legal Bridge — onlayn yordam
Legal Bridge (Adolat Ko‘prigi) — jamoatchilik loyihasi. Biz yuristga yetib borishi qiyin bo‘lgan odamlarga yordam beramiz: chekka hududlarda yashovchilarga va daromadi kam bo‘lganlarga.
Siz saytga yoki Telegram-botga yozasiz, nima bo‘lganini aytib berasiz va hujjatlar suratini ilova qilasiz. Murojaatingiz hamkor yuridik klinikaga yuboriladi:
Farg‘ona yuridik texnikumi klinikasi;
Qarshi yuridik akademik litseyi klinikasi.
Savolingizni talabalar va o‘quvchilar mutaxassislar bilan birga ko‘rib chiqadi. Javob bir necha kun ichida keladi. Bu bepul.
Sayt: https://legalbridge.uz
Telegram-bot: https://t.me/legalbridge_uz_bot
- Oliy ta’lim muassasalari qoshidagi yuridik klinikalar
Yuridik klinika — o‘quv muassasasi qoshidagi qabulxona. Yurist talabalar o‘qituvchilar rahbarligida odamlarga bepul maslahat beradi va ariza, shikoyat yoki da’vo yozishga yordam beradi.
Toshkent davlat yuridik universiteti klinikasi
Manzil: Toshkent sh., Sayilgoh ko‘chasi, 35, 1-o‘quv binosi, 124-xona.
Qabul: dushanba–juma, 10:00 dan 15:00 gacha.
Telefonlar: +998 71 236-28-55, +998 71 233-66-36.
Pochta: lawclinic@tsul.uz.
Telegram-bot: @TDYU_Yuridik_klinika_bot.
Huquqni muhofaza qilish akademiyasi klinikasi
Maslahat beradi va ariza, da’vo, shikoyat tayyorlashga yordam beradi, jumladan oila, mehnat va ma’muriy masalalar bo‘yicha.
Manzil: Toshkent sh., Yunusobod tumani, Rixsili ko‘chasi, 9.
Telefon: +998 71 202-04-96, ichki raqam 1952.
Onlayn ariza: https://clinic.proacademy.uz.
Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat universiteti klinikasi
Manzil: Nukus sh., Akademik Ch. Abdirov ko‘chasi, 1.
Call-markaz: +998 55 105-60-48, +998 55 105-60-41.
Borishdan oldin qo‘ng‘iroq qilib, qabul vaqtini aniqlang. O‘zingiz bilan pasport va ishga oid barcha hujjatlarni oling.
- “Madad” byurolari — tumaningizdagi yordam
“Madad” — nodavlat notijorat tashkilot. Uning huquqiy maslahat byurolari tuman va shaharlarda ishlaydi, ko‘pchiligi davlat xizmatlari markazlarida joylashgan.
Byuroda qonunni bepul tushuntirishadi va hujjat tayyorlashga yordam berishadi: nizoni sudsiz hal qilish uchun ham, sud uchun ham.
Eng yaqin byuroni qanday topish mumkin:
https://advice.uz/oz/offices sahifasini oching.
Viloyatni, so‘ng shahar yoki tumanni tanlang.
Manzil va telefonni ko‘ring.
- Advice.uz — ko‘p beriladigan savollarga javoblar
Advice.uz — huquqiy portal. Unda ko‘p uchraydigan vaziyatlar sodda tilda tushuntirilgan: ish, oila, uy-joy, nafaqalar. Shu yerning o‘zida onlayn savol berish ham mumkin.
Sayt: https://advice.uz/oz.
Davlat hisobidan bepul advokat kimga beriladi?
Hammaga emas. Buni “Davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish to‘g‘risida”gi O‘RQ-848-son Qonun belgilaydi. Uning 9-moddasida besh toifa shaxslar ko‘rsatilgan.
- Kam ta’minlanganlar. Qonun Ijtimoiy himoya yagona reyestri orqali kam ta’minlangan deb e’tirof etilgan shaxslarni shunday ataydi. Maoshning kamligi yetarli emas: oila reyestrda turishi kerak.
Ularga ham advokat har qanday nizo bo‘yicha berilmaydi. Ish quyidagi masalalardan biriga tegishli bo‘lishi kerak:
nafaqa yoki moddiy yordam tayinlanmagan yoxud to‘lanmayapti;
aliment yoki ish haqini undirish kerak;
ishdan noqonuniy bo‘shatilgan;
uy-joyga ko‘chirib kiritish yoki ko‘chirib chiqarish;
sog‘liqqa zarar yetgan, ishda jarohat olingan yoki boquvchi vafot etgan.
Shuningdek, kam ta’minlanganlarga jinoyat ishlari bo‘yicha va ma’muriy qamoq xavfi bo‘lganda advokat beriladi.
Misol. Kam ta’minlangan ayol farzandini yolg‘iz tarbiyalaydi. Otasi aliment to‘lamaydi. Ayol sudga da’vo beradi. Uning oilasi reyestrda turadi, aliment ishi esa ro‘yxatda bor. Demak, u davlat hisobidan advokat so‘rashi mumkin.
- Ruhiy holati buzilgan shaxslar — ularga psixiatriya yordami ko‘rsatilayotganda.
- Xotin-qizlar va erkaklar teng huquqliligi buzilgani sababli huquqlari buzilgan va shu bo‘yicha sudga murojaat qilgan shaxslar.
- Gumon qilinuvchi, ayblanuvchi va sudlanuvchilar — qonunga ko‘ra advokat ishtiroki shart bo‘lganda.
- Tazyiq va zo‘ravonlikdan jabrlangan xotin-qizlar hamda ularning voyaga yetmagan farzandlari. Sharti: ayol surishtiruv, tergov organlariga yoki sudga murojaat qilgan bo‘lishi kerak. Ularga, masalan, aliment, nikohdan ajratish, mol-mulkni bo‘lish, otalikni belgilash va bola kim bilan yashashi haqidagi ishlarda yordam beriladi.
Bepul advokatni qanday olish mumkin?
Bu bilan Adliya vazirligi hamda uning tuman va shaharlardagi bo‘limlari shug‘ullanadi.
1-qadam. Hujjatlarni to‘plang. Pasport yoki ID-karta va ariza kerak. Arizada davlat hisobidan yuridik yordam so‘rayotganingizni yozing va ishni qisqacha bayon qiling. Boshqa odam nomidan borsangiz, ishonchnoma oling.
2-qadam. Arizani topshiring. Ariza adliya bo‘limida qabul qilinadi: og‘zaki, yozma yoki elektron shaklda. Istalgan bo‘limga borish mumkin, ro‘yxatda turgan joyingiz bo‘yicha bo‘lishi shart emas.
3-qadam. Uch ish kuni kuting. Shu vaqt ichida ariza ko‘rib chiqiladi. Jinoyat ishlari bo‘yicha o‘z muddatlari amal qiladi.
4-qadam. Advokat haqida ma’lumot oling. Advokatni xodim emas, kompyuter tizimi tanlaydi. U advokatning ixtisosligi, hududi va ish yuritish tilini hisobga oladi. Advokatga pul to‘lash shart emas.
Ish allaqachon sudda bo‘lsa, advokat haqida sudyadan so‘rash mumkin: so‘rovni uning o‘zi yuboradi.
Rad etishsa, sababini aytishlari shart. Rad javobi ustidan yuqori turuvchi organga yoki sudga shikoyat qilish mumkin.
Qaysi raqamlarga qo‘ng‘iroq qilish mumkin?
1000 — Prezidentning Virtual qabulxonasi. Davlat organi yoki mansabdor shaxs ustidan shikoyat.
1007 — Bosh prokuratura. Qonun buzilgan va tekshiruv kerak bo‘lganda.
1008 — Adliya vazirligi.
1146 — tazyiq va zo‘ravonlik masalalari bo‘yicha ishonch telefoni.
Hayot yoki sog‘liqqa xavf bo‘lsa, 102 yoki 112 ga qo‘ng‘iroq qiling.
Ishonch telefonida shikoyatingizni qabul qilib, tegishli joyga yuborishadi. Operator hujjatlaringizni tahlil qilmaydi: buning uchun klinikaga boring yoki bizga yozing.
Eng ko‘p qanday xatolarga yo‘l qo‘yiladi?
1-xato. Klinika yoki byuro o‘rningizga sudga boradi deb kutish.
Klinikada va “Madad” byurosida sizga qonunni tushuntirishadi, ariza yoki da’vo yozishga yordam berishadi. Lekin bu hujjat bilan sudga o‘zingiz borasiz.
To‘g‘risi: sizga aynan suddagi advokat kerak bo‘lsa, u sizga davlat hisobidan beriladimi, shuni tekshiring.
2-xato. Bepul advokat hammaga beriladi deb o‘ylash.
Odam adliya bo‘limiga keladi, unga esa rad javobi berishadi: oilasi kam ta’minlanganlar reyestrida turmaydi yoki ishi ro‘yxatda yo‘q.
To‘g‘risi: avval klinikadan yoki bizdan so‘rang, holatingiz mos keladimi. Advokat berilmasa ham, bepul maslahat baribir ochiq.
3-xato. Quruq qo‘l bilan kelish.
Hujjatsiz yurist faqat “umuman olganda qonunda shunday” deya oladi. Aynan sizning vaziyatingiz bo‘yicha javob berishi uchun u hujjatlarni ko‘rishi kerak.
To‘g‘risi: pasport va ishga oid bor narsani oling. Bu shartnoma, rad javobi yozilgan xat, kvitansiyalar, telefondagi yozishmalar. Bizga onlayn yozsangiz, suratini ilova qiling.
4-xato. Vaqtni cho‘zish.
Shikoyat va da’vo uchun qonun cheklangan muddat beradi. Uni o‘tkazib yuborsangiz, haq bo‘lsangiz ham sud rad etishi mumkin.
To‘g‘risi: muammo paydo bo‘lishi bilan darhol maslahat so‘rang.
5-xato. Hammasini aytmaslik.
Odam uyaladi yoki qo‘rqadi va nimanidir yashiradi. Yurist to‘liq bo‘lmagan ma’lumot asosida maslahat beradi va maslahat noto‘g‘ri chiqadi.
To‘g‘risi: bor gapni ayting. Bepul advokat so‘rab yozilgan arizada esa faqat haqiqatni yozing: yolg‘on ma’lumot uchun advokat xarajatlarini davlatga qaytarishga to‘g‘ri keladi.
Bepul yordam — bepul yordam oling
Nimadan boshlashni bilmayapsizmi? Legal Bridge (Adolat Ko‘prigi) loyihasiga yozing.
Nima bo‘lganini o‘z so‘zlaringiz bilan aytib bering va hujjatlarni ilova qiling. Murojaatingizni yuridik klinika oladi va sizga bepul javob beradi.
Sayt: https://legalbridge.uz
Telegram-bot: https://t.me/legalbridge_uz_bot
Huquqlaringizni himoya qilishni boshlash uchun qonunning barcha moddalarini bilish shart emas. O‘z vaqtida so‘rashning o‘zi kifoya.
Normativ hujjatlar: O‘RQ-848-son Qonun, 16.06.2023, 3, 7–11, 16–20, 28-moddalar.